Mô tơ quạt két nước là gì? Khi nào cần thay thế mô tơ quạt két nước?

Trên những cung đường kẹt xe dưới cái nắng gay gắt của mùa hè, nếu không có bộ phận này, động cơ của bạn sẽ "gục ngã" chỉ sau vài phút. Hãy cùng xe5s tìm hiểu thật kỹ về nó nhé!

1. Mô tơ quạt két nước là gì?

Mô tơ quạt két nước là một động cơ điện một chiều (DC Motor), có nhiệm vụ truyền động năng làm quay cánh quạt.

Vai trò chiến lược:

Khi xe chạy nhanh, gió tự nhiên tràn qua lưới tản nhiệt sẽ làm mát két nước. Tuy nhiên, khi xe đi chậm, leo dốc hoặc dừng đèn đỏ, lượng gió tự nhiên là không đủ. Lúc này, mô tơ quạt sẽ kích hoạt để:

Hút không khí: Tạo ra luồng gió mạnh xuyên qua các lá nhôm của két nước để hạ nhiệt nước làm mát.
Giải nhiệt giàn nóng: Thường quạt này cũng kiêm luôn nhiệm vụ hút gió qua giàn nóng máy lạnh để đảm bảo điều hòa trong xe mát sâu.

Cấu tạo vận hành:

Loại có chổi than: Phổ biến trên các dòng xe đời cũ, sử dụng chổi than để tiếp điện cho cổ góp. Loại này sau thời gian dài sẽ bị mòn chổi than và hỏng.
Loại không chổi than (Brushless): Xuất hiện nhiều trên các xe đời mới và xe sang. Nó bền hơn, êm hơn và có thể thay đổi tốc độ quay linh hoạt theo yêu cầu của ECU thay vì chỉ có mức "Mạnh" và "Yếu".

2. Khi nào cần thay thế mô tơ quạt két nước?

Mô tơ quạt không có lịch thay thế định kỳ theo số km như dầu máy. Nó thường được thay khi bắt đầu "đổ bệnh". Dưới đây là những dấu hiệu rõ ràng nhất:

A. Dấu hiệu hỏng hóc về điện và cơ khí

Quạt không quay khi máy nóng: Đây là dấu hiệu nguy hiểm nhất. Nếu nước làm mát đã đạt tới 90°C - 105°C (tùy dòng xe) mà quạt vẫn nằm im, khả năng cao cuộn dây bên trong mô tơ đã bị cháy hoặc chổi than đã mòn hết.
Tiếng kêu bất thường (Kêu u u, rè rè hoặc rít): Bên trong mô tơ có các vòng bi (bạc đạn). Sau nhiều năm chinh chiến, mỡ bôi trơn bị khô hoặc nước lọt vào gây rỉ sét, khiến quạt quay phát ra tiếng kêu rất khó chịu. Nếu để lâu, vòng bi có thể bị kẹt cứng (bó kẹt) làm cháy mô tơ.
Quạt quay yếu, lờ đờ: Bạn cảm thấy luồng gió hút ra sau két nước rất yếu, không đủ mạnh như trước. Điều này khiến nhiệt độ động cơ luôn nằm ở mức cao hơn bình thường một chút.
Cầu chì quạt bị đứt liên tục: Nếu bạn thay cầu chì mới mà vừa bật điều hòa hoặc máy nóng lên là cầu chì lại đứt, đó là dấu hiệu mô tơ đang bị chạm chập bên trong, gây quá tải dòng điện.

B. Dấu hiệu gián tiếp qua bảng đồng hồ

Kim nhiệt độ vọt lên cao (Quá nhiệt): Nếu đang đi mà kim nhiệt chỉ sang vạch đỏ hoặc đèn cảnh báo nhiệt độ nhấp nháy, việc đầu tiên cần kiểm tra (sau khi tấp xe vào lề an toàn) là xem quạt có đang quay hay không.
Điều hòa không mát khi dừng xe: Nếu bạn thấy xe chạy nhanh thì máy lạnh mát, nhưng dừng lại một chỗ thì gió điều hòa bị nóng, rất có thể mô tơ quạt đã hỏng khiến giàn nóng không được giải nhiệt.

3. Tại sao mô tơ quạt két nước lại hỏng?

Hết tuổi thọ chổi than: Đây là nguyên nhân tự nhiên trên các dòng xe cũ.
Môi trường khắc nghiệt: Nằm ở ngay đầu xe, mô tơ phải chịu bụi bẩn, bùn đất và nước mưa bắn vào. Sự ăn mòn hóa học có thể làm hỏng các điểm tiếp xúc điện.
Làm việc quá tải: Nếu két nước của bạn quá bẩn (bị tắc), mô tơ phải quay liên tục ở tốc độ cao để bù đắp khả năng tản nhiệt kém, dẫn đến nhanh "kiệt sức".
Va chạm phía trước: Chỉ cần một cú va chạm nhẹ làm khung quạt hơi méo, khiến cánh quạt bị cọ xát, mô tơ sẽ bị nặng tải và cháy rất nhanh.

4. Những lưu ý quan trọng khi sửa chữa

Đừng chỉ thay mô tơ nếu cánh quạt đã cũ: Như mình đã chia sẻ ở bài trước, nếu cánh quạt bị nứt hoặc mất cân bằng, nó sẽ rung lắc và làm hỏng bộ bạc đạn của mô tơ mới chỉ sau thời gian ngắn.
Kiểm tra rơ-le (Relay) và cảm biến: Đôi khi mô tơ còn tốt nhưng rơ-le điều khiển bị hỏng hoặc cảm biến nhiệt độ báo sai khiến quạt không nhận được lệnh quay. Hãy nhờ thợ dùng máy chẩn đoán để "kích" quạt chạy thử trước khi quyết định thay thế.
Ưu tiên hàng chất lượng: Trên thị trường có rất nhiều loại mô tơ rẻ tiền của Trung Quốc. Tuy nhiên, với bộ phận sống còn này, bạn nên chọn hàng chính hãng hoặc các thương hiệu phụ tùng thay thế uy tín (như Denso, Bosch). Một cái mô tơ "dỏm" bị chết giữa đường cao tốc có thể khiến bạn mất vài chục triệu đồng để sửa máy do quá nhiệt.