Khi nói đến những bộ phận quan trọng trên ô tô, nhiều người thường nghĩ ngay đến động cơ, hộp số, hệ thống phanh hay lốp xe. Trong khi đó, ắc quy ô tô thường chỉ được chú ý khi một buổi sáng nào đó chiếc xe bỗng nhiên không thể khởi động.

Trên thực tế, ắc quy là một trong những bộ phận quan trọng của hệ thống điện. Đặc biệt trên ô tô hiện đại có Start-Stop, camera, radar, ghế điện, màn hình, ECU và hàng loạt thiết bị điện tử, yêu cầu đối với ắc quy ngày càng cao. Các dòng EFB và AGM được phát triển chính để đáp ứng những điều kiện làm việc khắt khe hơn này.

Một câu hỏi rất phổ biến là: Có nên mua ắc quy mắc tiền không? Tại sao cùng kích thước nhưng một bình có giá thấp, một bình lại đắt hơn rất nhiều?

Câu trả lời không đơn giản là "càng đắt càng tốt". Điều quan trọng nhất là mua đúng loại ắc quy mà chiếc xe cần.

Ắc quy có nhiệm vụ gì trong xe ô tô?

Nhiệm vụ được nhiều người biết đến nhất của ắc quy ô tô là cung cấp điện để khởi động động cơ.

Khi người lái bấm nút Start hoặc xoay chìa khóa, mô-tơ đề cần một lượng dòng điện rất lớn trong thời gian ngắn để quay động cơ. Ắc quy chính là nguồn cung cấp dòng điện đó.

Nếu bình yếu, hiện tượng thường gặp là đề chậm, tiếng đề yếu hoặc thậm chí chỉ nghe tiếng "tạch" nhưng động cơ không thể khởi động.

Sau khi động cơ hoạt động, máy phát điện sẽ đảm nhận phần lớn nhiệm vụ cung cấp điện và đồng thời nạp lại năng lượng cho ắc quy.

Tuy nhiên, nhiệm vụ của ắc quy không dừng ở việc đề máy.

Ắc quy cung cấp điện khi động cơ chưa hoạt động

Khi xe chưa nổ máy, rất nhiều thiết bị vẫn cần điện.

Đèn trong xe, hệ thống khóa cửa, chống trộm, màn hình, ECU, bộ nhớ ghế, đồng hồ và nhiều hệ thống điện tử vẫn có thể sử dụng nguồn điện từ ắc quy.

Nếu bạn ngồi trong xe tắt máy nhưng vẫn bật màn hình hoặc nghe nhạc trong thời gian dài, năng lượng đang được lấy từ ắc quy.

Đó là lý do nhiều trường hợp chủ xe quên tắt đèn hoặc sử dụng thiết bị điện quá lâu khi động cơ không hoạt động khiến hôm sau xe không thể khởi động.

Ắc quy còn giúp ổn định nguồn điện

Hệ thống điện ô tô không phải lúc nào cũng có mức tải giống nhau.

Khi điều hòa, quạt, đèn, màn hình và nhiều thiết bị hoạt động đồng thời, nhu cầu điện có thể thay đổi liên tục. Ắc quy đóng vai trò như một bộ phận dự trữ năng lượng và hỗ trợ hệ thống điện trong những thời điểm cần thiết.

Trên những chiếc xe hiện đại, nhiệm vụ này càng quan trọng bởi số lượng thiết bị điện tử nhiều hơn xe đời cũ rất nhiều.

Một chiếc xe có thể sở hữu hàng chục bộ điều khiển điện tử cùng camera, radar, cảm biến, màn hình và nhiều hệ thống tiện nghi.

Vì vậy, lựa chọn ắc quy ngày nay không đơn giản chỉ là tìm một chiếc bình "đủ điện để đề máy".

Xe có Start-Stop đặc biệt cần ắc quy phù hợp

Start-Stop là hệ thống tự động tắt động cơ khi xe dừng và khởi động lại khi người lái tiếp tục di chuyển.

Nếu xe truyền thống chỉ cần đề động cơ một lần ở đầu hành trình, Start-Stop có thể khiến động cơ phải khởi động lại nhiều lần.

Trong thời gian động cơ tắt, những thiết bị điện trên xe vẫn cần được cấp năng lượng. Điều này tạo áp lực lớn hơn đáng kể lên ắc quy. Theo VARTA, EFB và AGM là những công nghệ được thiết kế cho nhu cầu Start-Stop; AGM còn phù hợp với những hệ thống Start-Stop nâng cao có thu hồi năng lượng phanh.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến ắc quy của xe hiện đại có thể đắt hơn đáng kể so với loại dùng trên xe đời cũ.

Vì sao có ắc quy vài triệu nhưng cũng có bình đắt hơn nhiều?

Giá ắc quy ô tô phụ thuộc vào nhiều yếu tố: dung lượng, dòng khởi động, công nghệ chế tạo, khả năng chịu chu kỳ sạc-xả, kích thước, thương hiệu và yêu cầu riêng của từng dòng xe.

Không thể chỉ nhìn bên ngoài hai chiếc bình có kích thước gần giống nhau rồi kết luận chúng có chất lượng tương đương.

Một số thông số quan trọng cần quan tâm gồm:

Ah – Ampere-hour: thể hiện dung lượng danh định của ắc quy.

CCA – Cold Cranking Amps: thể hiện khả năng cung cấp dòng điện lớn để khởi động động cơ trong điều kiện lạnh theo tiêu chuẩn thử tương ứng.

Ngoài ra còn có khả năng nhận sạc, độ bền chu kỳ, công nghệ AGM/EFB và nhiều tiêu chuẩn khác.

Vì vậy, một bình đắt hơn có thể được thiết kế cho điều kiện làm việc hoàn toàn khác.

Ắc quy thường, EFB và AGM khác nhau thế nào?

Đây là yếu tố rất quan trọng để hiểu tại sao giá ắc quy có sự chênh lệch.

Ắc quy chì-axit thông thường

Đây là công nghệ quen thuộc, phù hợp với nhiều dòng xe không có Start-Stop và không yêu cầu hệ thống quản lý năng lượng phức tạp.

Nếu xe nguyên bản sử dụng loại này và nhu cầu điện không cao, không nhất thiết phải bỏ ra quá nhiều tiền để nâng cấp.

EFB

EFB – Enhanced Flooded Battery – có thể hiểu là công nghệ ắc quy nước được cải tiến.

EFB có khả năng chịu chu kỳ sạc-xả tốt hơn bình khởi động thông thường và thường được sử dụng trên những xe có hệ thống Start-Stop cơ bản hoặc xe có nhu cầu điện tương đối cao.

Theo tài liệu kỹ thuật của VARTA, EFB có thể chịu khoảng gấp đôi số chu kỳ sạc so với ắc quy khởi động thông thường trong các bài thử theo tiêu chuẩn được hãng dẫn chiếu.

AGM

AGM – Absorbent Glass Mat – là công nghệ cao hơn, trong đó chất điện phân được giữ trong lớp sợi thủy tinh hấp thụ.

AGM có khả năng chịu tải và chu kỳ sạc-xả cao, đặc biệt phù hợp với xe Start-Stop nâng cao, hệ thống thu hồi năng lượng phanh và những chiếc xe có nhiều trang bị điện.

VARTA cho biết AGM có thể chịu số chu kỳ cao hơn đáng kể so với bình khởi động truyền thống, đồng thời có đặc tính khởi động lạnh và khả năng cấp điện tốt cho những hệ thống có nhu cầu cao.

Vì vậy, việc AGM có giá cao hơn không đơn giản là do thương hiệu.

Ắc quy mắc tiền có ưu điểm gì?

Nếu so sánh đúng phân khúc và đúng công nghệ, bình chất lượng cao thường có một số lợi thế.

Khả năng khởi động tốt hơn

Một chiếc ắc quy có thông số phù hợp và khả năng cung cấp dòng khởi động tốt sẽ giúp mô-tơ đề hoạt động ổn định hơn.

Điều này đặc biệt quan trọng với động cơ dung tích lớn, xe diesel hoặc xe có yêu cầu điện cao.

Tuy nhiên, không phải cứ chọn CCA càng lớn càng tốt. Bình phải phù hợp với thiết kế hệ thống điện của xe.

Chịu sạc-xả tốt hơn

Đây là khác biệt rất lớn giữa ắc quy truyền thống và những công nghệ như EFB, AGM.

Nếu xe thường xuyên chạy quãng đường ngắn, kẹt xe hoặc sử dụng Start-Stop, ắc quy phải trải qua nhiều chu kỳ nạp và xả.

AGM được thiết kế để chịu nhiều chu kỳ và mức tải cao hơn. EFB cũng có khả năng chịu chu kỳ tốt hơn ắc quy khởi động thông thường.

Do đó, với đúng điều kiện sử dụng, trả thêm tiền cho công nghệ tốt hơn có thể mang lại lợi ích thực tế.

Cấp điện tốt hơn cho xe nhiều option

Ô tô hiện đại có thể có ghế điện, sưởi hoặc thông gió ghế, màn hình lớn, camera 360 độ, radar, âm thanh công suất cao, cốp điện và nhiều ECU.

Ngay cả khi động cơ tạm dừng bởi Start-Stop, các hệ thống này vẫn cần điện.

AGM có khả năng cung cấp dự trữ năng lượng tốt trong những điều kiện tải điện cao và được sử dụng phổ biến cho xe cao cấp, SUV hoặc xe có nhiều thiết bị điện.

Khả năng nhận sạc và phục hồi năng lượng tốt hơn

Một số xe hiện đại sử dụng hệ thống quản lý năng lượng thông minh và thu hồi năng lượng khi giảm tốc hoặc phanh.

Trong những hệ thống như vậy, ắc quy không đơn giản được máy phát nạp liên tục giống cách vận hành truyền thống.

AGM được thiết kế để hoạt động hiệu quả trong trạng thái sạc một phần và tiếp nhận năng lượng từ hệ thống recuperation.

Đây là lý do không nên tùy tiện thay AGM bằng một bình thường chỉ vì nó rẻ hơn.

Có phải mua ắc quy càng mắc càng tốt?

Không.

Đây là điều quan trọng nhất của bài viết.

Một chiếc xe phổ thông đời cũ, không Start-Stop, ít thiết bị điện và nhà sản xuất chỉ yêu cầu ắc quy thông thường thì việc bỏ thêm rất nhiều tiền mua AGM chưa chắc đem lại lợi ích tương xứng.

Ngược lại, nếu xe nguyên bản sử dụng AGM mà bạn thay bằng bình chì-axit thông thường để tiết kiệm tiền thì đó có thể là quyết định sai.

VARTA khuyến cáo xe đã được thiết kế với AGM nên tiếp tục sử dụng AGM; việc sử dụng sai công nghệ có thể ảnh hưởng đến Start-Stop, các chức năng tiện nghi và tuổi thọ ắc quy. Với xe dùng EFB, có thể tiếp tục dùng EFB hoặc trong một số trường hợp nâng cấp lên AGM.

Nói cách khác:

Đừng mua ắc quy đắt nhất. Hãy mua ắc quy đúng nhất.

Có nên nâng cấp từ ắc quy thường lên AGM?

Điều này cần xem từng chiếc xe.

Nếu xe không có Start-Stop nhưng có rất nhiều thiết bị điện, thường xuyên đi quãng đường ngắn, chạy trong điều kiện giao thông đô thị hoặc gắn thêm nhiều phụ kiện điện, AGM có thể mang lại lợi ích.

VARTA cũng lưu ý AGM có thể đem lại dự trữ năng lượng và khả năng chịu chu kỳ tốt hơn cho những xe có nhu cầu điện cao, kể cả trong một số ứng dụng không có Start-Stop.

Tuy nhiên, không nên tự nâng cấp chỉ dựa vào kích thước bình.

Cần kiểm tra điện áp sạc, hệ thống quản lý pin, thông số mà nhà sản xuất yêu cầu và khả năng tương thích của xe.

Vì sao không nên hạ từ AGM xuống bình thường?

Giả sử chiếc BMW, Mercedes-Benz, Volvo hay một mẫu xe hiện đại nào đó được thiết kế sử dụng AGM.

Khi đến lúc thay bình, bạn phát hiện AGM có giá cao và một chiếc bình thông thường cùng kích thước lại rẻ hơn đáng kể.

Việc lắp bình rẻ hơn có thể giúp xe khởi động ở thời điểm ban đầu, nhưng điều đó không có nghĩa bình đó phù hợp.

Hệ thống quản lý năng lượng của xe được thiết kế dựa trên đặc tính của loại ắc quy nhất định. Nếu sử dụng sai công nghệ, tuổi thọ bình có thể giảm và một số chức năng như Start-Stop có thể hoạt động không đúng.

Vì vậy, nếu xe nguyên bản yêu cầu AGM, hãy tiếp tục sử dụng AGM có thông số phù hợp.

Xe sang có nhất thiết phải dùng ắc quy đắt?

Không nên phân loại đơn giản theo giá trị chiếc xe.

Một chiếc xe sang nhiều hệ thống điện tử thường có yêu cầu cao hơn, nhưng điều quyết định vẫn là thông số kỹ thuật của nhà sản xuất.

Có những chiếc xe cần AGM dung lượng lớn và hệ thống quản lý pin BMS. Sau khi thay ắc quy, một số dòng xe còn cần thực hiện thủ tục đăng ký/cài đặt bình mới với hệ thống quản lý năng lượng.

Trong khi đó, một chiếc xe phổ thông đơn giản có thể chỉ cần loại bình truyền thống đúng thông số.

Vì vậy, không có công thức "xe 2 tỷ phải mua bình ắc quy thật đắt".

Khi nào nên chọn ắc quy cao cấp hơn?

Bạn nên cân nhắc dòng cao hơn khi xe có Start-Stop, nhiều thiết bị điện, thường xuyên chạy phố quãng ngắn hoặc nhà sản xuất yêu cầu EFB/AGM.

Ngoài ra, nếu xe nguyên bản sử dụng EFB nhưng nhu cầu sử dụng thực tế rất nặng, việc nâng cấp lên AGM có thể là phương án phù hợp nếu tương thích. VARTA cũng khuyến nghị AGM trong các trường hợp nhu cầu điện cao hoặc điều kiện vận hành khắt khe hơn.

Nhưng nếu chiếc xe chỉ cần bình tiêu chuẩn, một sản phẩm tốt đúng thông số từ nhà sản xuất uy tín thường đã đủ.

Ắc quy mắc tiền có chắc chắn bền hơn không?

Không thể khẳng định như vậy.

Tuổi thọ ắc quy phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố:

Tình trạng hệ thống sạc, nhiệt độ môi trường, tần suất sử dụng xe, quãng đường mỗi lần chạy, mức tiêu thụ điện khi tắt máy, thiết bị gắn thêm và việc xe có thường xuyên bị để lâu hay không đều ảnh hưởng.

Một chiếc AGM tốt nhưng lắp trên xe có hệ thống sạc gặp vấn đề vẫn có thể nhanh hỏng.

Tương tự, nếu ô tô để vài tuần hoặc vài tháng không sử dụng trong khi hệ thống điện vẫn âm thầm tiêu thụ năng lượng, bình có thể bị xả sâu.

Do đó, ắc quy đắt không thể khắc phục những vấn đề đang tồn tại trên chiếc xe.

Khi thay ắc quy cần quan tâm những thông số nào?

Đừng chỉ nói với cửa hàng rằng: "Cho tôi bình tốt nhất."

Hãy kiểm tra loại công nghệ mà xe yêu cầu: thông thường, EFB hay AGM.

Sau đó kiểm tra điện áp, dung lượng Ah, CCA, kích thước bình, vị trí cọc, kiểu chân đế và yêu cầu của hệ thống quản lý điện.

Đặc biệt với xe châu Âu và xe có BMS, nên kiểm tra xem sau khi thay bình có cần đăng ký ắc quy mới với xe hay không.

Một chiếc bình đúng công nghệ, đúng kích thước và đúng thông số thường quan trọng hơn việc chọn sản phẩm đắt nhất trên kệ.

Có nên mua ắc quy giá rẻ?

Giá rẻ không đồng nghĩa chất lượng kém, nhưng cũng không nên lựa chọn chỉ dựa vào giá.

Nếu hai bình cùng kích thước nhưng một bình rẻ hơn rất nhiều, hãy kiểm tra:

Công nghệ có giống nhau không? Ah và CCA có tương đương không? Có phải AGM/EFB hay chỉ là bình thông thường? Ngày sản xuất khi nào? Thời gian bảo hành bao lâu? Thương hiệu và nguồn gốc có rõ ràng không?

So sánh giá chỉ có ý nghĩa khi đang so sánh hai sản phẩm có thông số và công nghệ tương đương.

Một bình AGM không nên bị coi là "quá đắt" chỉ vì đặt cạnh một bình chì-axit truyền thống có cùng kích thước bên ngoài.

Khi nào cần thay ắc quy ô tô?

Một số dấu hiệu thường gặp gồm xe đề yếu hơn bình thường, thời gian đề kéo dài, Start-Stop thường xuyên không hoạt động, cảnh báo liên quan đến điện áp xuất hiện hoặc ắc quy nhanh hết điện sau thời gian ngắn không sử dụng.

Tuy nhiên, không nên kết luận ngay rằng bình hỏng.

Máy phát, mô-tơ đề, dây điện, thiết bị gắn thêm hoặc dòng điện rò khi xe tắt cũng có thể gây triệu chứng tương tự.

Cách tốt nhất là đo và kiểm tra tình trạng ắc quy cũng như hệ thống sạc trước khi quyết định thay.

Kết luận: Có nên mua ắc quy mắc tiền?

Có, nếu chiếc xe thực sự cần công nghệ và khả năng làm việc mà loại ắc quy đắt hơn cung cấp. Nhưng không cần thiết nếu chỉ mua đắt vì nghĩ rằng giá cao chắc chắn tốt hơn.

Ắc quy cao cấp như EFB và đặc biệt AGM có những ưu điểm thực sự về khả năng chịu chu kỳ sạc-xả, đáp ứng nhu cầu điện cao và làm việc với các hệ thống Start-Stop hiện đại. AGM đặc biệt phù hợp với những xe có Start-Stop nâng cao, thu hồi năng lượng phanh và nhiều trang bị điện.

Nhưng nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là:

Ắc quy tốt nhất không phải chiếc bình có giá cao nhất, mà là chiếc ắc quy đúng công nghệ, đúng thông số và đúng yêu cầu của chiếc xe.

Nếu xe chỉ cần ắc quy thông thường, hãy chọn một sản phẩm chất lượng tốt và đúng tiêu chuẩn. Nếu xe yêu cầu EFB, đừng hạ xuống loại thường chỉ để tiết kiệm một khoản nhỏ. Và nếu nhà sản xuất yêu cầu AGM, hãy tiếp tục sử dụng AGM phù hợp.

Bởi xét cho cùng, ắc quy không chỉ có nhiệm vụ "đề cho xe nổ máy". Trên một chiếc ô tô hiện đại, nó còn là thành phần quan trọng của toàn bộ hệ thống quản lý năng lượng, cung cấp và ổn định điện cho hàng loạt thiết bị điện tử.

Vì vậy, khi đến lúc thay ắc quy, thay vì hỏi "bình nào mắc nhất?", câu hỏi đúng hơn nên là:

"Chiếc xe của tôi cần loại ắc quy nào, và sản phẩm nào đáp ứng tốt nhất yêu cầu đó?"