Đánh lái tại chỗ kêu xoẹt xoẹt, lục cọc: Hỏng bát bèo ô tô?

Hệ thống lái và hệ thống treo trên ô tô là hai tập hợp cấu kiện cơ khí hoạt động độc lập nhưng lại có mối liên kết vô cùng khăng khít bên trong hệ thống khung gầm. Một bên chịu trách nhiệm định hướng quỹ đạo chuyển động của xe, một bên chịu trách nhiệm dập tắt các dao động từ mặt đường để giữ sự êm ái cho khoang cabin.

Trong quá trình vận hành, có những pan bệnh xuất hiện rất âm thầm, nhưng cũng có những pan bệnh "báo tử" cực kỳ dứt khoát. Hiện tượng đánh lái tại chỗ nghe tiếng kêu xoẹt xoẹt, gừ gừ hoặc lục cọc dội ngược lên vô lăng và táp-lô chính là một ví dụ điển hình. Nghi vấn "Hỏng bát bèo ô tô?" của bạn chính xác tới 90%. Hãy cùng XE5S.VN mổ xẻ chi tiết từ nguyên lý động lực học đến cấu tạo của loại phụ tùng ô tô này để tìm ra phương án xử lý triệt để nhất.

1. Nguyên lý chuyển động: Tại sao đánh lái tại chỗ lại "bắt" bát bèo phải làm việc?

Để hiểu rõ tại sao tiếng kêu lại xuất hiện ngay cả khi xe đang đứng yên một chỗ, chúng ta cần phân tích góc xoay trục đứng (Góc Kingpin) của bánh xe trước.

Trên các dòng xe hiện đại sử dụng hệ thống treo độc lập kiểu MacPherson (chiếm 90% xe con hiện nay), cụm giảm xóc (gồm phuộc nhún và lò xo) được bắt cố định phần dưới vào ngõng moay-ơ bánh xe, còn phần đỉnh trên cùng được bắt chặt vào ụ vách khoang máy của khung gầm.

Khi tài xế xoay vô lăng, thước lái đẩy hoặc kéo thanh răng, truyền lực qua rô-tuyn lái để làm xoay moay-ơ. Vì moay-ơ bắt liền với phuộc, nên toàn bộ cây phuộc nhún và lò xo thép nặng hàng chục kilogram bắt buộc phải xoay tròn quanh trục đứng của nó.

Để cụm giảm xóc xoay một cách mượt mà dưới áp lực đè nặng từ trọng lượng khối động cơ, nhà sản xuất bắt buộc phải bố trí một ổ đỡ chịu lực ở đỉnh phuộc, đó chính là vòng bi bát bèo (Strut Bearing). Nếu vòng bi này bị kẹt cứng, toàn bộ hệ thống sẽ bị bó vặn và phát ra những âm thanh dị thường.

Bát bèo

2. Bản chất kỹ thuật: Cấu tạo của bát bèo và cơ chế phát bệnh

Bát bèo ô tô là một loại phụ tùng phức hợp được cấu tạo từ ba lớp vật liệu có đặc tính cơ lý hoàn toàn khác nhau nhằm thực hiện các nhiệm vụ chuyên biệt:

Đĩa thép định vị (Strut Mount Plate): Thép hợp kim dập khuôn áp lực cao, có nhiệm vụ chịu lực ép hướng tâm và lực dọc trục, kết nối trực tiếp vào sát-xi thông qua các bu-lông cố định.
Khối cao su lưu hóa dập chấn (Rubber Bushing): Lớp cao su này có độ đàn hồi cao, đóng vai trò như một bộ giảm thanh. Nó dập tắt các rung động tần số cao (tiếng lốp ma sát, tiếng dằn xóc nhỏ) không cho dội thẳng vào cabin. Sau 5 - 7 năm sử dụng, dưới tác động của nhiệt độ hầm hập tỏa ra từ khoang máy, khối cao su này sẽ bị lão hóa, chai cứng, nứt nẻ hoặc rách đôi (gọi là hiện tượng sập bát bèo).
Vòng bi bọc (Bearing): Có thể là vòng bi cầu hoặc vòng bi đũa tùy dòng xe. Chi tiết này được che chắn bởi một chụp cao su bảo vệ. Khi xe đi qua vũng nước ngập hoặc hốc bánh bị xịt vòi rửa xe áp lực cao làm rách chụp bụi, nước và cát mịn sẽ lọt vào trong, rửa trôi lớp mỡ bò bảo dưỡng, gây rỉ sét và làm vỡ các viên bi thép bên trong.

3. Phân tích chi tiết các dạng tiếng kêu khi đánh lái tại chỗ

Tùy thuộc vào thành phần nào bên trong cục bát bèo bị phá hủy, âm thanh phát ra khi bạn đứng yên xoay vô lăng sẽ có những sắc thái cơ khí rất khác nhau:

Trường hợp A: Tiếng kêu "xoẹt xoẹt", "gừ gừ", "sột soạt" liên tục

Nguyên nhân: Khẳng định 100% do vỡ hoặc kẹt vòng bi bát bèo.
Cơ chế: Khi vòng bi bị kẹt cứng hoàn toàn, cụm phuộc không thể xoay quanh trục đứng. Lúc này, khi thước lái cố tình đẩy bánh xe xoay, phần lò xo thép xoắn của phuộc bị vặn vẹo cưỡng ép. Các vòng thép lò xo cọ sát thô bạo vào gối đỡ nhựa hoặc các viên bi rỉ sét bị nghiền nát bên trong ổ bi, phát ra tiếng kêu sột soạt, gừ gừ rất đanh tai. Tiếng kêu này sẽ dội thẳng từ phía trên cao khoang máy vào góc táp-lô của người lái.

Trường hợp B: Tiếng kêu "lục cọc", "khực khực" dứt khoát

Nguyên nhân: Do vỡ nát khối cao su giảm chấn của bát bèo.
Cơ chế: Khi lớp cao su đệm bị tách lõi hoặc mủn rách, giữa đầu ti phuộc bằng thép và lỗ ren định vị trên đĩa thép sẽ xuất hiện một khoảng dơ cơ khí (khoảng trống tự do). Khi bạn đánh lái tại chỗ, góc nghiêng của phuộc thay đổi đột ngột làm đầu ti phuộc lao tự do và nện thẳng vào vách kim loại của khung gầm, phát ra tiếng "cụp" hoặc "lục cọc" dứt khoát. Tiếng kêu này cũng sẽ xuất hiện rất mạnh kèm hiện tượng thốn gầm mỗi khi xe đi qua gờ giảm tốc.

4. Bảng chẩn đoán loại trừ: Tránh bắt nhầm bệnh giữa các phụ tùng ô tô

Hệ thống lái và khung gầm có rất nhiều khớp xoay. Để tránh tình trạng bị gara "vẽ bệnh" thay oan thước lái hoặc rô-tuyn trong khi xe chỉ hỏng bát bèo, bạn hãy dựa vào bảng phân phối tiếng kêu dưới đây:

Hiện tượng âm thanh	Thời điểm xuất hiện	Vị trí phát ra tiếng kêu	Linh kiện bị hỏng thực tế
Xoẹt xoẹt, gừ gừ kéo dài	Đánh lái tại chỗ hoặc đi chậm dưới 5km/h.	Phía trên cao (gần nắp ca-pô).	Vòng bi bát bèo bị kẹt cứng.
Lọc cọc, lục cục	Đánh lái hết biên độ (kịch lái) kết hợp tăng ga.	Phía dưới thấp (sát moay-ơ bánh).	Đầu trục láp ngoài bị mòn rơ bi.
Kịch kịch, cụp cụp đanh tai	Đi thẳng qua ổ gà, qua gờ giảm tốc.	Phía trên cao ụ phuộc.	Cao su bát bèo bị sập, rách lõi.
Lạch cạch, cụp cụp liên tục	Đi vào đường đá dăm, đường nhấp nhô nhẹ.	Dưới gầm sàn xe, lòng hốc bánh.	Rơ rô-tuyn cân bằng / lỏng cao su càng A.
Hú u u hoặc rít rít	Đánh lái tại chỗ (chỉ bị trên xe trợ lực dầu).	Trong khoang động cơ.	Bơm trợ lực lái bị thiếu dầu hoặc yếu áp.

5. Quy trình hạ gầm thay bát bèo chuẩn kỹ thuật tại Gara

Thay bát bèo là một công việc đòi hỏi tính an toàn cực cao do lò xo giảm xóc luôn tích trữ một nguồn năng lượng nén rất lớn. Quy trình chuẩn tại các trung tâm dịch vụ hệ thống khung gầm uy tín bao gồm 4 bước nghiêm ngặt:

Bước 1: Giải phóng cụm phuộc: Thợ máy nâng xe bằng cầu nâng, tháo bánh trước, tháo các bu-lông kết nối giữa chân phuộc với ngõng moay-ơ, gỡ dây cảm biến phanh ABS và đường ống dầu phuộc. Sau đó nới 3 con ốc bát bèo trên khoang máy để hạ nguyên cây phuộc ra ngoài.
Bước 2: Ép lò xo bằng vam chuyên dụng: Cây phuộc được đưa vào máy ép thủy lực. Kỹ thuật viên sẽ khóa chặt các ngàm vấu vào vòng lò xo rồi tiến hành ép xuống cho đến khi lò xo co ngắn lại, không còn tì lực lên bát bèo nữa. (Tuyệt đối không tháo ốc đầu ti phuộc khi chưa ép lò xo, lò xo sẽ bắn ra gây tai nạn chết người).
Bước 3: Thay thế phụ tùng mới: Tháo con ốc định vị đầu ti phuộc, rút bệ bát bèo cũ ra. Vệ sinh sạch sẽ ty phuộc, đưa cụm cao su và vòng bi bát bèo mới vào vị trí, siết chặt ốc đầu ti theo đúng lực khuyến cáo (Torque) của nhà sản xuất, sau đó mới từ từ xả vam ép lò xo ra.
Bước 4: Cân chỉnh thước lái 3D: Lắp cụm giảm xóc ngược trở lại khung gầm xe. Bước cuối cùng và bắt buộc là đưa xe lên bàn cân chỉnh laser 3D để thiết lập lại các góc đặt bánh xe Camber, Caster, Toe về trạng thái xuất xưởng, đảm bảo xe đi thẳng, không bị ăn lốp.

6. Các sản phẩm bát bèo bán tại xe5s.vn:

7. LỜI KHUYÊN TỪ XE5S.VN

Khi mang xe đi thay bát bèo, hãy luôn thay theo cả cặp (trái và phải) trên cùng một cầu xe. Nhiều chủ xe tiếc tiền chỉ thay bên hỏng, giữ lại bên lành. Đây là cách sửa xe "chắp vá" tai hại. Hai bên bát bèo chịu tải như nhau, bên này hỏng thì bên kia cũng đã "mỏi" vật liệu. Hơn nữa, bát bèo mới luôn cao hơn bát bèo cũ bị lún từ 3 - 5mm. Thay một bên sẽ khiến khung gầm xe bị lệch trọng tâm, gây hiện tượng nhao lái rất khó chịu.

Đồng thời, giá của các chi tiết phụ trợ như cao su tăm bông và cao su chụp bụi phuộc rất rẻ (chỉ từ vài chục đến hơn một trăm ngàn đồng). Khi đã mất công hạ phuộc, nếu thấy chúng bị rách mủn, bạn hãy thay luôn một thể. Chụp bụi rách sẽ khiến đất cát bám vào ti phuộc, cào xước ty và làm xì dầu phuộc nhún – lúc đó chi phí thay cả cây phuộc sẽ đắt gấp nhiều lần!