Chạy xe điện có lo mất thắng không? Điều thú vị mà ít ai biết về hệ thống phanh trên xe điện

Xe điện có thật sự dễ bị mất thắng như nhiều người vẫn nghĩ?

Trong vài năm trở lại đây, xe điện (EV) ngày càng phổ biến tại Việt Nam. Từ những mẫu xe đô thị cỡ nhỏ cho đến SUV hạng sang, người dùng ngày càng quan tâm nhiều hơn đến khả năng vận hành, chi phí sử dụng cũng như mức độ an toàn của xe điện.

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm như tăng tốc mạnh, vận hành êm ái và tiết kiệm chi phí nhiên liệu, vẫn có không ít người băn khoăn về một vấn đề khá nhạy cảm:

"Xe điện có dễ bị mất thắng không?"

Đây là câu hỏi hoàn toàn dễ hiểu bởi trên mạng xã hội từng xuất hiện nhiều thông tin liên quan đến xe điện mất phanh hoặc người lái không kiểm soát được tốc độ.

Thực tế lại thú vị hơn rất nhiều.

Nếu hiểu rõ nguyên lý hoạt động của hệ thống phanh trên xe điện, bạn sẽ nhận ra rằng xe điện không những không dễ mất thắng mà trong nhiều tình huống còn có khả năng hỗ trợ giảm tốc tốt hơn xe động cơ đốt trong.

Điều đầu tiên cần biết: Xe điện có tới hai hệ thống giảm tốc

Khác với nhiều người nghĩ rằng xe điện chỉ có phanh đĩa giống ô tô truyền thống, trên thực tế xe điện luôn tồn tại đồng thời hai cơ chế giảm tốc.

Đó là:

• Phanh tái tạo năng lượng (Regenerative Braking)
• Phanh ma sát truyền thống (phanh đĩa)

Hai hệ thống này phối hợp với nhau gần như liên tục trong suốt quá trình lái xe.

Đây chính là điều khiến nhiều người lần đầu lái xe điện cảm thấy khá lạ.

Phanh tái sinh ( tái tạo năng lượng) là gì?

Đây là công nghệ gần như chỉ có trên xe Hybrid và xe điện.

Khi người lái nhả chân ga, mô-tơ điện không còn tiêu thụ điện để kéo xe nữa.

Lúc này mô-tơ sẽ đổi vai trò.

Thay vì trở thành động cơ, nó trở thành một chiếc máy phát điện.

Năng lượng động học của chiếc xe sẽ được biến thành điện năng.

Điện năng này sẽ sạc ngược trở lại bộ pin.

Trong quá trình đó, chiếc xe tự giảm tốc.

Hiện tượng này gọi là:

Regenerative Braking (Phanh tái tạo năng lượng).

Đây là lý do rất nhiều xe điện gần như không cần rà phanh khi đi trong phố.

Vì sao nhiều người cảm thấy xe điện "tự thắng"?

Nếu lần đầu lái xe điện, bạn sẽ nhận thấy một hiện tượng rất thú vị.

Chỉ cần nhả chân ga.

Xe lập tức chậm lại.

Nhiều người mới lái tưởng rằng xe đang tự đạp phanh.

Thực tế không phải vậy.

Xe đang sử dụng lực cản của mô-tơ điện để giảm tốc.

Một số mẫu xe còn cho phép người lái điều chỉnh nhiều mức độ tái tạo năng lượng.

Ví dụ:

• Mức nhẹ: xe trôi gần giống xe xăng.
• Mức trung bình: giảm tốc rõ rệt.
• Mức mạnh: gần như chỉ cần dùng một bàn đạp (One Pedal Driving).

One Pedal Driving là điều thú vị mà rất nhiều người thích

Đây được xem là một trong những công nghệ khiến người dùng xe điện "nghiện" sau một thời gian sử dụng.

Thay vì:

• chân ga
• chân phanh

Người lái chủ yếu chỉ dùng chân ga.

Muốn tăng tốc:

→ Đạp ga.

Muốn giảm tốc:

→ Nhả ga.

Chiếc xe sẽ tự giảm tốc rất mạnh.

Chỉ khi cần dừng hẳn hoặc phanh gấp mới cần dùng chân phanh.

Điều này giúp việc lái xe trong thành phố nhàn hơn rất nhiều.

Xe điện vẫn có hệ thống phanh như xe xăng

Đây là điều nhiều người hiểu nhầm.

Xe điện vẫn được trang bị đầy đủ:

• Phanh đĩa
• ABS
• EBD
• BA
• ESP
• Auto Hold
• Hỗ trợ khởi hành ngang dốc

Thậm chí nhiều mẫu xe điện còn có hệ thống phanh lớn hơn xe xăng.

Lý do rất đơn giản.

Xe điện nặng hơn.

Pin có thể nặng từ vài trăm kilogram đến gần một tấn.

Do đó hệ thống phanh cũng được thiết kế tương ứng.

Khi nào xe điện mới dùng phanh đĩa?

Đây là điều ít người biết.

Trong rất nhiều tình huống hằng ngày.

Xe điện gần như không dùng phanh đĩa.

Ví dụ:

• giảm tốc khi tới đèn đỏ
• giảm tốc khi vào cua
• giảm tốc khi xuống dốc nhẹ
• giảm tốc khi đi trong phố

Tất cả đều do phanh tái tạo đảm nhiệm.

Chỉ khi:

• cần phanh gấp
• cần dừng hẳn
• giảm tốc rất mạnh
• pin đã đầy nên không thể sạc ngược

Lúc này phanh đĩa mới tham gia.

Người lái gần như không nhận ra sự chuyển đổi này vì toàn bộ quá trình được bộ điều khiển thực hiện tự động.

Phanh tái tạo còn giúp tiết kiệm chi phí

Một bộ má phanh trên xe xăng thường phải thay sau:

30.000–60.000 km

Trong khi đó nhiều chủ xe điện chia sẻ rằng:

100.000 km

má phanh vẫn còn rất dày.

Nguyên nhân là:

90% thời gian giảm tốc được thực hiện bởi mô-tơ điện.

Má phanh gần như không phải làm việc.

Điều này giúp:

• tiết kiệm chi phí bảo dưỡng
• giảm bụi phanh
• tăng tuổi thọ đĩa phanh

Đây là một lợi ích rất lớn mà nhiều người chỉ nhận ra sau thời gian dài sử dụng xe điện.

Xe điện xuống đèo có bị mất thắng không?

Đây là câu hỏi được rất nhiều người quan tâm.

Trên xe động cơ đốt trong, khi đổ đèo dài nếu chỉ rà phanh liên tục sẽ khiến:

• má phanh nóng lên
• đĩa phanh quá nhiệt
• hiệu quả phanh giảm (brake fade)

Với xe điện, khi xuống dốc:

mô-tơ điện sẽ tận dụng chính quán tính của xe để phát điện.

Điều này tạo ra lực hãm rất lớn.

Kết quả là:

• xe ổn định hơn
• ít phải rà phanh
• pin còn được sạc thêm

Tuy nhiên, nếu pin đã đầy 100%, khả năng tái tạo sẽ bị giới hạn. Khi đó xe sẽ chuyển sang sử dụng nhiều hơn phanh ma sát. Đây là lý do nếu chuẩn bị đi qua những cung đèo dài, bạn không nhất thiết phải sạc pin lên đầy tuyệt đối.

Vậy xe điện có thể mất thắng không?

Câu trả lời là:

Có thể, nhưng không phải vì xe là xe điện.

Cũng giống như xe xăng, hệ thống phanh của xe điện vẫn có thể gặp sự cố nếu:

• Không bảo dưỡng đúng định kỳ.
• Dầu phanh bị nhiễm ẩm hoặc xuống cấp.
• Má phanh hoặc đĩa phanh mòn quá giới hạn.
• Hệ thống thủy lực hoặc cảm biến gặp lỗi.
• Xe bị va chạm làm ảnh hưởng đến hệ thống phanh.

Nói cách khác, nguyên nhân nằm ở tình trạng kỹ thuật hoặc bảo dưỡng, không phải ở bản chất xe điện.

Người mới lái xe điện cần lưu ý điều gì?

Nếu lần đầu chuyển từ xe xăng sang xe điện, bạn nên dành thời gian làm quen với đặc tính giảm tốc của phanh tái tạo.

Một số lưu ý:

• Làm quen với mức tái tạo năng lượng trước khi chạy trong phố đông.
• Không nhả chân ga quá đột ngột nếu xe đang để mức tái tạo cao.
• Luôn giữ khoảng cách an toàn với xe phía trước.
• Tập sử dụng chế độ One Pedal Driving ở nơi ít phương tiện trước khi áp dụng trong điều kiện giao thông phức tạp.
• Kiểm tra dầu phanh và hệ thống phanh định kỳ theo khuyến cáo của nhà sản xuất.

Sau một thời gian ngắn, đa số người dùng đều cảm thấy việc điều khiển xe điện nhẹ nhàng và ít mệt hơn, đặc biệt trong điều kiện đường phố thường xuyên phải dừng – chạy liên tục.

Điều thú vị nhất về xe điện mà ít người biết

Nhiều người nghĩ xe điện chỉ khác xe xăng ở việc không cần đổ nhiên liệu.

Thực tế, hệ thống phanh mới là một trong những khác biệt lớn nhất.

Mỗi lần bạn nhả chân ga:

• xe giảm tốc,
• pin được sạc thêm,
• má phanh gần như không bị mài mòn,
• năng lượng vốn sẽ bị thất thoát dưới dạng nhiệt trên xe xăng lại được thu hồi để tăng quãng đường di chuyển.

Chính vì vậy, mỗi lần giảm tốc trên xe điện không chỉ giúp xe an toàn hơn mà còn góp phần cải thiện hiệu suất sử dụng năng lượng.

Kết luận

Nỗi lo "xe điện dễ mất thắng" phần lớn xuất phát từ việc chưa hiểu rõ cách hoạt động của hệ thống phanh trên xe điện. Trên thực tế, xe điện hiện đại được trang bị đồng thời phanh tái tạo năng lượng và phanh ma sát truyền thống, cùng với hàng loạt công nghệ an toàn như ABS, EBD, ESP và hỗ trợ phanh khẩn cấp. Hai hệ thống này hoạt động phối hợp liên tục để mang lại khả năng giảm tốc ổn định, an toàn và hiệu quả.

Không chỉ vậy, phanh tái tạo còn giúp thu hồi năng lượng để sạc lại pin, giảm hao mòn má phanh và tiết kiệm chi phí bảo dưỡng trong suốt quá trình sử dụng. Khi người lái hiểu và làm quen với đặc tính vận hành của xe điện, họ sẽ nhận ra đây là một công nghệ thông minh mang lại nhiều lợi ích hơn là một điểm đáng lo ngại. Vì thế, nếu bạn đang cân nhắc chuyển sang xe điện, hãy yên tâm rằng hệ thống phanh trên các mẫu xe điện hiện đại không chỉ an toàn mà còn là một trong những công nghệ đáng giá và thú vị nhất của ngành ô tô ngày nay.