Lúc nào gầm kêu do hỏng bát bèo, lúc nào do hỏng thanh giằng?

Đối với những người sở hữu ô tô, những tiếng kêu lạ phát ra từ hệ thống khung gầm luôn là một thứ âm thanh gây ức chế và lo lắng bậc nhất. Gầm xe là một tập hợp phức tạp của hàng trăm loại phụ tùng khác nhau liên kết bằng các khớp nối, ổ đỡ và đệm cao su. Khi xe đi qua đường xấu hoặc đánh lái mà có tiếng kêu, việc bắt đúng bệnh không chỉ giúp chủ xe chủ động phương án sửa chữa mà còn tránh được tình trạng bị các gara "vẽ bệnh", thay thế oan uổng những loại phụ tùng ô tô còn tốt.

Trong số các pan bệnh về gầm, bệnh về bát bèo (Strut Mount) và thanh giằng (bao gồm cả thanh cân bằng/rô-tuyn) là hai danh mục dễ bị nhầm lẫn nhất vì chúng đều nằm ở khu vực bánh trước và tham gia trực tiếp vào quá trình giảm chấn. Vậy lúc nào gầm kêu do hỏng bát bèo, lúc nào do hỏng thanh giằng? Hãy cùng chuyên gia kỹ thuật của XE5S.VN mổ xẻ chi tiết từng triệu chứng, vị trí âm thanh và cơ chế cơ khí của hai loại linh kiện này.

1. Bản chất cơ khí: Nhiệm vụ của Bát bèo và Thanh giằng trong hệ gầm

Để phân biệt được tiếng kêu, trước hết chúng ta cần hiểu rõ hai loại phụ tùng ô tô này nằm ở đâu và làm nhiệm vụ gì bên trong hệ thống khung gầm.

Bát bèo ô tô là gì?

Trên các dòng xe du lịch hiện đại sử dụng hệ thống treo độc lập kiểu MacPherson, cụm phuộc nhún và lò xo được thiết kế thành một khối trụ đứng. Đỉnh trên cùng của khối trụ này không bắt trực tiếp vào vỏ thép của xe mà phải thông qua một cụm đệm gọi là bát bèo.

Cấu tạo: Gồm một đĩa thép bắt bu-lông vào cụm chông khoang máy, lõi giữa là khối cao su lưu hóa giảm chấn và một vòng bi xoay đối với hai bánh trước.
Nhiệm vụ: Cách ly hoàn toàn rung động từ ti phuộc không cho dội vào cabin và cho phép cả cây phuộc nhún xoay tròn khi tài xế đánh lái.

Thanh giằng gầm là gì?

Thanh giằng dưới gầm (bao gồm thanh cân bằng - Sway bar, thanh giằng càng A, thanh giằng liên kết đa điểm) là những thanh thép hợp kim chịu lực dạng đặc hoặc dạng ống bọc.

Cấu tạo: Hai đầu của thanh giằng được kết nối với khung xe hoặc phuộc nhún thông qua các khớp cao su đệm hoặc các khớp bi xoay (Rô-tuyn cân bằng).
Nhiệm vụ: Liên kết các chi tiết gầm lại thành một khối bệ đỡ vững chắc, chống lật xe khi vào cua và hạn chế sự vặn vẹo cấu trúc của khung gầm khi xe đi vào đường nhấp nhô bất đối xứng.

2. Lúc nào gầm kêu do HỎNG BÁT BÈO? (Triệu chứng & Cơ chế)

Bát bèo nằm ở vị trí trên cao. Khi loại phụ tùng này bị phá hủy, âm thanh và hiện tượng sẽ xuất hiện ở 2 kịch bản vận hành kinh điển sau:

Kịch bản 1: Đánh lái tại chỗ kêu "xoẹt xoẹt", "gừ gừ", "sột soạt"

Triệu chứng: Xe nổ máy đứng yên một chỗ (hoặc bò cực chậm để lùi chuồng). Bạn chỉ cần nhích nhẹ vô lăng qua lại là lập tức nghe tiếng cọ sát cơ khí xoẹt xoẹt hoặc tiếng gừ gừ rất đanh dội thẳng từ táp-lô vào khoang lái. Khi xe chạy tốc độ cao thì tiếng kêu này lại bị triệt tiêu do bánh xe có đà chuyển động.
Cơ chế cơ khí: Nước mưa và đất cát hốc bánh lọt vào làm rách chụp cao su bảo vệ vòng bi bát bèo. Lớp mỡ bôi trơn bị rửa trôi, các viên bi đũa bên trong bị rỉ sét và kẹt cứng. Khi đánh lái, cụm phuộc không xoay được tự do khiến lò xo phuộc bị xoắn vặn gượng ép, các vòng thép của lò xo nhảy nấc trên gối đỡ nhựa tạo ra tiếng kêu cọ sát thô bạo.

Kịch bản 2: Qua gờ giảm tốc, sập ổ gà kêu "cụp", "kịch kịch" thốn gầm

Triệu chứng: Khi đi thẳng trên đường bằng phẳng, xe hoàn toàn im lặng. Nhưng chỉ cần bánh xe trèo qua gờ giảm tốc cao hoặc sập xuống ổ gà, một tiếng cụp hoặc kịch kịch rất mạnh phát ra ở phía trên cao khoang máy. Cú đập dội ngược lên khiến người ngồi trong xe có cảm giác xe bị kịch hết hành trình giảm xóc (thốn gầm).
Cơ chế cơ khí: Khối cao su đệm của bát bèo bị lão hóa do nhiệt độ hầm hập từ khoang máy tỏa ra lâu ngày. Cao su bị mủn rách, nứt toác và tách rời khỏi lõi đĩa thép. Đầu ti phuộc không còn lớp đệm bảo vệ, khi phuộc nhún nén hết biên độ, đầu ti thép sẽ lao tự do và đập thẳng vào vỏ kim loại của khung gầm xe.

3. Lúc nào gầm kêu do HỎNG THANH GIẰNG? (Triệu chứng & Cơ chế)

Ngược lại với bát bèo, thanh giằng và rô-tuyn cân bằng nằm ở phía dưới thấp. Khi chúng bị rơ lỏng, tiếng kêu sẽ có sắc thái và hoàn cảnh xuất hiện hoàn toàn khác biệt:

Kịch bản 1: Đi đường đá dăm, đường nhựa xấu kêu "lạch cạch", "keng keng" liên tục

Triệu chứng: Đây là dấu hiệu nhận biết rõ ràng nhất của bệnh hỏng thanh giằng/rô-tuyn cân bằng. Khi xe đi vào đường bê tông nhấp nhô nhẹ, đường rải đá dăm hoặc đường gạch, dưới sàn xe phát ra tiếng kêu lạch cạch, lách cách hoặc tiếng khua kim loại kêu keng keng liên tục, dồn dập như có chi tiết nào đó bị lỏng ốc. Tuy nhiên, điều kỳ lạ là khi xe đi qua gờ giảm tốc cao ở tốc độ chậm thì gầm xe lại khá êm, không kêu to như lúc đi đường đá dăm.
Cơ chế cơ khí: Các đầu khớp bi (rô-tuyn) của thanh giằng bị rách cao su chụp bụi, mỡ bôi trơn chảy sạch ra ngoài, đất cát chui vào mài mòn viên bi thép và ống bọc nhựa bên trong. Giữa viên bi và ổ đỡ xuất hiện một khoảng hở tự do lớn (độ dơ). Chỉ cần bánh xe rung động nhỏ liên tục từ mặt đường xấu, khớp bi sẽ lắc lư và va đập vào thành ống bọc tạo ra tiếng khua lỏng lẻo dồn dập dưới gầm thấp.

Kịch bản 2: Vào cua bị loạng choạng, văng đuôi kèm tiếng "lọc cọc" dưới sàn

Triệu chứng: Khi xe chạy tốc độ cao trên 60km/h hoặc thực hiện các pha ôm cua, bạn cảm thấy thân xe bị nghiêng dữ dội (Body roll), vô lăng bị nhao lệch sang một bên, đuôi xe có cảm giác bị sàn lắc, loạng choạng rất mất tự tin. Đi kèm với đó là tiếng kêu lọc cọc, cụp nhẹ dưới sàn xe. khi xe đứng yên đánh lái thì hoàn toàn im lặng.
Cơ chế cơ khí: Thanh cân bằng ngang hoặc thanh giằng liên kết gầm bị cong vẹo do xe từng bị sập ổ voi nặng hoặc bị đá hộc dưới đường đập trúng. Thanh thép chịu lực bị biến dạng khiến nó mất đi khả năng phân phối lực ly tâm giữa hai bên bánh xe khi vào cua, đồng thời làm sai lệch hoàn toàn các góc đặt bánh xe hình học (góc Camber, góc Toe) của hệ thống khung gầm.

4. BẢNG CHẨN ĐOÁN LÂM SÀNG TÓM TẮT ĐỂ "BẮT BÀI" HAI PAN BỆNH

Tiêu chí phân biệt	Bệnh hỏng bát bèo ô tô	Bệnh hỏng thanh giằng / Rô-tuyn gầm
Vị trí phát âm thanh	Phía trên cao, sát nắp ca-pô khoang máy hoặc hai bên hông cốp sau.	Phía dưới thấp, sát mặt sàn xe, lòng hốc bánh hoặc bệ trung tâm.
Sắc thái tiếng kêu	Tiếng xoẹt xoẹt, gừ gừ cọ sát hoặc tiếng cụp khô, đanh, thốn gầm.	Tiếng lạch cạch, lách cách, keng keng lỏng lẻo, dồn dập như khua kim loại.
Đánh lái tại chỗ	CÓ KÊU (Kêu ngay khi xe đứng yên một chỗ nhích vô lăng).	HOÀN TOÀN IM LẶNG (Đứng yên xoay lái không phát ra tiếng động).
Đi đường đá dăm	Kêu rất ít hoặc chỉ kêu hộc hộc nhẹ khi sập hố.	KÊU LIÊN TỤC, dồn dập nghe cực kỳ khó chịu.
Qua gờ giảm tốc	Kêu cụp rất to, đầu xe bị xệ hoặc dằn xóc thấu cabin.	Kêu rất nhẹ hoặc không kêu nếu đi qua ở tốc độ chậm.
Hành vi vô lăng	Vô lăng hơi sượng, nặng lái nhẹ, đầu xe có xu hướng xệ một bên.	Xe bị nhao lái nặng, vào cua bồng bềnh, lốp xe bị ăn mòn vẹt một bên.

5. Các sản phẩm Thanh Giằng, Bát bèo bán tại xe5s.vn:

6. Giải pháp khắc phục chuẩn kỹ thuật từ XE5S.VN

Sau khi đã định vị được lúc nào gầm kêu do chi tiết nào, quy trình xử lý tại các gara chuyên đại tu phụ tùng ô tô gầm bệ sẽ được tiến hành như sau:

Đối với bệnh bát bèo: Thợ máy phải hạ toàn bộ cụm giảm xóc ra khỏi khung gầm. Dùng máy ép thủy lực chuyên dụng để nén lò xo xuống, tháo ốc đỉnh ti và thay thế bộ bát bèo mới (bao gồm cả khối cao su và vòng bi). Chuyên gia khuyên bạn nên thay theo cả cặp (trái/phải) để tránh hiện tượng lệch tâm đầu xe và tối ưu hóa tuổi thọ linh kiện.
Đối với bệnh thanh giằng: Nếu thanh thép bị cong vẹo, tuyệt đối không dùng lửa đốt để gò nắn lại vì sẽ làm mất tính chất chịu lực đàn hồi của thép hợp kim, giải pháp bắt buộc là thay mới thanh giằng. Nếu thanh giằng còn thẳng nhưng chỉ bị rơ nát các đầu cao su đệm hoặc rô-tuyn cân bằng, thợ máy có thể ép thay riêng các cục cao su/rô-tuyn này để tiết kiệm chi phí cho chủ xe.
Bước bắt buộc cuối cùng: Bất kể bạn thay thế bát bèo hay thanh giằng, sau khi lắp ráp lại vào hệ thống, xe bắt buộc phải được đưa lên bàn nâng laser để cân chỉnh thước lái 3D. Việc tháo lắp hệ thống treo sẽ làm xê dịch các góc hình học của bánh xe, nếu không cân chỉnh lại, xe sẽ bị nhao lái và phá hủy bề mặt lốp (ăn lốp) rất nhanh.